WHISKY WEETJES

Whisky is een sterke drank die gemaakt wordt van gemoute gerst. 
De naam komt voort uit een samenvoeging van de Ierse variant van het het Gaelic;  Uisce (of Uisge) Beatha (uitspraak iesjkje bjaha) en de Schotste term voor levenswater;  Usquebaugh.
(vergelijk ook eens met het Franse 'Eau de vie' wat letterlijk hetzelfde betekent).

 
 Van gemoute gerst wordt soort beslag gemaakt wat gaat gisten en dat met een alcoholpercentage van ongeveer 7,5% wordt gedistilleerd.
 Dat destilleren wordt, afhankelijk van het gebied 2 of 3 maal gedaan. 
 Het product van dit proces wordt Moutwijn genoemd en bevat zo'n een 70% alcohol. 
 Dit wordt teruggebracht naar 65% door het te verdunnen met (bron)water en daarna gelagerd in hoofdzakelijk Bourbon of Sherryvaten.
 Maar andere typen vaten worden eveneens gebruikt (bijvoorbeeld Port of Madeira vaten en door een mafkees uit Duitsland zelfs op een haringvat..).
 Na minimaal 3 jaar mag het product whisky genoemd worden en kan het gebotteld worden. 
 Na het bottelen stopt bij Whisky het smaak veranderingproces en is de drank lang houdbaar zonder smaakverlies.





 De productie van whisky gaat in verschillende stappen. 
 Het begint met het nat maken van gerst waardoor deze ontkiemt. 
 Ontkiemde gerst heet mout en het proces heet dan ook mouten (Schots: malting). 
 Daarna worden de moutkorrels boven een open vuur gedroogd wat eesten of kilning heet. 
 Dit deel van het proces bepaalt grotendeels de uiteindelijke smaak van een whisky aangezien de rookgeur diep doordringt in de moutkorrels. 



Doordat er tegenwoordig heel veel vraag naar Whisky is kunnen de meeste distilleerderijen voor dit proces niet meer in eigen behoefte voorzien. 
De grotere maatschappijen besteden dit proces dan ook (gedeeltelijk) uit, waardoor veel Whisky helaas karakter aan het verliezen is. 
Dit neemt zelf zulke vormen aan dat kenners beweren dat de blends van voor 1970 beter zijn dan de single malts van nu.. tja..

 

 De volgende stap in het proces is het mashen, waarbij de gedroogde korrels fijngemalen worden en met water tot een soort beslag gedraaid wordt.
 In dit graanbeslag word de zetmeel op den duur omgezet in suikers.
 Hierna volgt het gisten (fermentation) van de suikers, waardoor er alcohol in het graanbeslag ontstaat. 
 De drank die hierbij ontstaat heet 'wash' en bevat ongeveer het alcoholpercentage van bier (7 à 8 volume %).
 


 


 
Tenslotte wordt de wash gedistilleerd. 
 Daarbij wordt de wash in een koperen distilleerketel verhit tot boven het kookpunt van alcohol, waardoor deze verdampt. 
 De alcohol wordt vervolgens opgevangen en toegevoegd aan wash met een lager alcoholpercentage, waardoor de wash een steeds hoger alcoholpercentage krijgt. 
 Dit proces wordt een paar keer herhaald, waarna de dan ontstane drank met een hoog alcohol percentage in eikenhouten vaten wordt opgeslagen om te rijpen. 

 Ook de ketels en vaten hebben invloed op de smaak en het karakter van de whisky. 
 






Volgens de Engelse wet is de minimale rijpingstijd van whisky 3 jaar en 1 dag.
Daarvoor heet de drank nog 'new (made) spirit'.
Vroeger werden veel whiskysoorten aanmerkelijk langer opgeslagen in houten vaten om de smaak te perfectioneren.
Maar nu de vraag zo groot is wordt dit economisch steeds minder aantrekkelijk. 
Veel relatief jonge whisky wordt dan ook reeds gebotteld al dan niet voorzien van smaakversterkers. 
Hoewel prima te drinken gaat er echter niets boven vakmanschap en geduld. 
Een goede whisky kan 30 jaar en soms nog wel langer opgeslagen worden voordat deze uiteindelijk gebotteld wordt en in de winkel komt te staan.

 

Single malt whisky
Single malt whisky's zijn whisky's die samengesteld zijn uit whisky's afkomstig van één distilleerderij. 
Deze whisky's zijn meer uitgesproken qua smaak dan de blends met vaak kenmerkende smaaktonen behorende bij de streek waar de whisky vandaan komt. 
De indeling van single malts bestaat uit vier groepen, ingedeeld op basis van de geografische ligging van de distilleerderijen

Highland (boven de lijn Dundee-Greenock)
 Lowland (onder de lijn Dundee-Greenock)
 Islay (van het eiland Islay)
 Campbeltown (van de Mull of Kintyre)

 Door de grote van de Highland regio is deze verder onderverdeeld in:


Blended whisky
Veel mensen denken dat een blended whisky een whisky is waarbij verschillende single malt whisky's bij elkaar gemengd worden. 
Dit is een hardnekkig misverstand. 
Een whisky die bestaat uit een mix van malt whisky's van verschillende distilleerderijen is een vatted of pure malt whisky. 

Een blended whisky betekend dat er malt whisky wordt gemengd met grain whisky. 
 Op deze manier wordt whisky gemaakt die constant van kwaliteit en smaak is, alleen vaak minder uitgesproken dan single malt whisky. 
 Veel mensen (niet kenners?) zouden zeggen "beter drinkbaar". 
 Die drinkbaarheid is één reden geweest om te gaan blenden, de andere is dat blends veel goedkoper zijn. 
 Een grain whisky maken is namelijk veel eenvoudiger dan het maken van een malt whisky. 
 De whiskymarkt bestaat voor 95% uit blends.

 Na de wijziging van de regels door de Royal Schotsch Whisky Assosiation in februari 2005 is vastgesteld dat;
 vatted en pure malts in het vervolg allemaal blended malts moeten worden genoemd. 
 
De verwarring zal echter nog wel even voortduren.


Single cask/barrel
Ook hierover zijn diverse misverstanden. Single cask of single barrel zegt feitelijk niets over de kwaliteit van de whisky.
Het betekent alleen dat de whisky in de fles afkomstig is uit één specifiek vat. 
Dat kan zowel goed als slecht zijn. 
Toegegeven, als de whisky niet van voldoende kwaliteit is zal de distilleerder deze niet zo snel als single cask of barrel whisky te koop aanbieden.

Single Grain
Om de verwarring compleet te maken, single grain whisky is geen grain whisky.
Maar een malt waarvan de gerst van één type is en van één en dezelfde locatie komt. 
In dat kader zou je kunnen stellen dat wanneer en whisky single grain, single cask is dat deze redelijk exclusief is.

Glas

 
Het ideale whiskyglas is een tulpvormig glas, eventueel op een voetje. 
 Dit soort glazen wordt ook wel een 'Nozzle' genoemd en is klein genoeg om de geur te behouden en groot genoeg om je neus in steken.
 Zodat niet alleen smaak maar ook geur deel uit maken van het drinken. 
 Een cognacglas zou in dat kader ook nog kunnen.
 Een single malt drinken uit een tumbler is eigenlijk not-done. 
 Hoewel ieder het voor zich moet weten natuurlijk, maar een tumbler is geschikt voor whisky met ijs.
 En single malts drinken met ijs is een beetje....



Water

 
 Het toevoegen van een paar druppels water maakt dat de geur beter vrijkomt en de smaak wordt verzacht. 
 Net als bij het drinken überhaupt geldt hier zeker; alles met mate. 
 Want teveel water is, net als ijs, funest voor de smaak van de whisky.
 Een handige tip om te voorkomen dat je je whisky verpest door er te veel water in te doen is om eerst een slokje water in je mond te nemen en dan een slokje whisky.
 Had je teveel water nip je nog wat whisky, had je te weinig water, enfin je snapt het plaatje..



Peat
Veel mensen gruwen er van en geven de smaak een omschrijving mee als 'jodium', 'zeewier', 'medicijnen' of gewoon 'smerig'.
Dat alles doet de smaak van peated whisky's natuurlijk veel te kort.

De smaak van peated whisky's wordt bepaald door het feit dat het eesten plaatsvindt boven turf (=peat).
 De rook die turf afgeeft bevat veel fenolen en die vind je in de smaak terug.
 De sterkte van de peat smaak wordt aangeduid in ppm, particals per milligram, of te wel rookdeeltjes per milligram.
 De bekendste peated whisky's komen praktisch allemaal van Islay.
 Geen wonder ook, want het hele eiland bestaat zo'n beetje uit turf.

Elders worden echter ook peated whisky's gemaakt en om het verhaal compleet te maken; er komen ook non peated whisky's van Islay.
En dat er over die smaak al heel lang discussie is bewijst een anekdote over Laphroaig (lá froig);
Dit was namelijk de enige whisky die tijdens de drooglegging in de jaren 30 in Amerika ingevoerd mocht worden.
De Surgeon general (minster van volksgezondheid) had namelijk bepaald dat de smaak zo gruwelijk was dat dit wel een medicijn moest zijn.
En dus kon Laphroaig whisky op doktersvoorschrift verkregen worden..


Ierse whiskey
Een eeuwige discussie tussen Ieren en Schotten over wie nu eigenlijk de whisky heeft uitgevonden is niet zo lang geleden beslecht. 
Wetenschappelijk staat vast dat de Ieren de Whisky hebben uitgevonden en mee hebben gebracht naar Schotland. 
De Schotten beweren nu dat dit zo mag zijn, maar dat zij het procédé daarna hebben verbeterd en de whisky hebben gemaakt tot wat hij nu is..
Dat er een wezenlijk verschil is is echter wel waar.

Het belangrijkste verschil tussen Schotse en Ierse whisky's is (behalve de schrijfwijze Whisky / Whiskey) dat Ierse Whiskey geen rooksmaak heeft. 
 Dit komt omdat deze niet boven turf wordt geëest en omdat de whiskey drie keer wordt gedistilleerd (ipv het Schots zuinige 2 keer). 
 Voor Ierse whiskey worden  tarwe, haver en rogge (rye) gebruikt.


 Een uitzondering op de gebruikelijke Ierse whiskey is Connemara.
 Deze whiskey wordt wel gemaakt van gerst en op de Schotse wijze slechts twee maal gedistilleerd.
 Daarbij wordt wél turf gebruikt bij het eesten zodat er een rooksmaak (peat = turf) ontstaat. 
 Deze Ier heeft dan ook een zeer Schots karakter.

Bourbon whiskey
Bourbon is afkomstig uit de VS en de meeste whisky liefhebbers halen er de neus voor op.
Toch zitten er tussen de bagger wel degelijk goede whiskeys. 

Bourbon  kenmerkt zich door de twee soorten.
 Straight, gemaakt van mais (51%)
 Straight rye, gemaakt van Rogge (51% rogge)
 Bourbon wordt twee maal gedistilleerd, eerst in een "beer still", daarna in een "doubler".
 Amerikaanse whiskey mag pas Bourbon heten als deze tenminste 2 jaar gerijpt heeft in geblakerde eikenhouten vaten en de mashbill (het recept) ten minste 51% mais bevat. 
 Wanneer er 80% of meer mais op de mashbill staat dan moet de whiskey "Straight Corn Whiskey" worden genoemd. 
 Wanneer de whiskey ten minste 1 jaar en 1 dag daarvan in Kentucky heeft gerijpt, mag deze whiskey "Kentucky Bourbon" worden genoemd. 

Bourbon kan OVERAL in de VS worden gemaakt. 

Het bekende whiskey merk "Jack Daniel's" uit Tennessee mag overigens geen bourbon worden genoemd.
Dit omdat deze whiskey voor het rijpen door een drie meter dikke laag houtskool wordt gefilterd. 
Dit proces wordt bij Jack Daniels "charcoal mellowing" genoemd.


Canadese whisky

Canada kende een bloeiende whisky-industrie met veel kleine distilleerderijen. 

 Maar door de hoge belastingen in de 2e helft van de 19e eeuw gingen veel kleine distilleerderijen over de kop en bleven er alleen een paar grote over. 
 De meeste Canadese whisky's zijn blends, gebaseerd op whisky gemaakt uit maïs. 
 Vreemd genoeg is het bij het maken van Canadese whisky toegestaan om tot 9,09% andere dranksoorten toe te voegen om de gewenste smaak te verkrijgen. 
 Dit kan van alles zijn.

 

 


Behalve in Schotland worden er dus ook single malt whisky's gemaakt op andere plaatsen in de wereld.
Zoals genoemd in Ierland, de VS en Canada, maar ook in Japan, Brazilië, Frankrijk, India, Nieuw Zeeland, Tasmanië, Wales (Penderyn), België en zelfs in Nederland (Fryske Hinder, Valley en Millstone).
Niet al deze whisky's zijn even drinkbaar. 
Maar het geeft maar aan dat de populariteit van whisky zich zeker niet beperkt tot het Europese grondgebied